नेपाललाई कस्तो प्रधानमन्त्री चाहिएको छ?

समकालीन राजनीतिक सन्दर्भ

नेपालको राजनीति आज गहिरो संक्रमणकालीन चरणमा छ। संविधान कार्यान्वयनको एक दशक नपुग्दै सरकारहरू बारम्बार परिवर्तन भइरहेका छन्, गठबन्धनहरू अस्थिर देखिन्छन् र जनअपेक्षा तथा राज्यको कार्यसम्पादनबीचको दूरी झन् फराकिलो बन्दै गएको छ। यही परिस्थितिले नेपाली समाजलाई एउटा आधारभूत प्रश्न सोध्न बाध्य बनाएको छ-नेपाललाई अब कस्तो प्रधानमन्त्री चाहिएको छ?

समस्या व्यक्ति होइन, राजनीतिक संस्कृति हो

प्रधानमन्त्री चयनको बहस प्रायः व्यक्तिमा सीमित गरिन्छ, तर वास्तविक समस्या राजनीतिक संस्कृतिमा निहित छ। यद्यपि नेतृत्वले संस्कृति परिवर्तन गर्न सक्ने ऐतिहासिक भूमिका खेलेको तथ्यलाई नकार्न मिल्दैन। प्रधानमन्त्री पद केवल सरकार सञ्चालनको प्राविधिक जिम्मेवारी होइन; यो राष्ट्रको वैचारिक दिशा, नीतिगत प्राथमिकता र नैतिक मानक निर्धारण गर्ने केन्द्रीय स्थान हो।

अनुभव र आत्मसमीक्षाको आवश्यकता

नेपालको राजनीति लामो समयदेखि सीमित पात्रहरूको वरिपरि घुमिरहेको छ, जसलाई अनुभवको नाममा निरन्तर दोहोर्याइँदै ल्याइन्छ। अनुभव आफैंमा कमजोरी होइन, तर आत्मसमीक्षा, सुधारको इच्छा र उत्तरदायित्वसँग नजोडिए अनुभव बोझमा रूपान्तरण हुन्छ। आजको समाजले अनुभवी तर आत्मसन्तुष्ट होइन, अनुभवी तर जवाफदेही नेतृत्व खोजिरहेको छ।

युवाको असन्तोष र परिवर्तनको संकेत

युवापुस्तामा देखिएको असन्तोष, सडक आन्दोलन र वैकल्पिक राजनीतिक शक्तिप्रतिको आकर्षणले परम्परागत राजनीतिक अभ्यासप्रति गहिरो प्रश्न उठाएको छ। यसले पुराना दल वा नेताहरूलाई पूर्णतः अस्वीकार गरिसकेको संकेत होइन, तर सुधारबिनाको निरन्तरता अब स्वीकार्य छैन भन्ने सन्देश अवश्य दिन्छ। परिवर्तनको माग व्यक्तिको प्रतिस्थापनभन्दा बढी राजनीतिक सोच र शैलीको रूपान्तरणसँग सम्बन्धित छ।

लोकप्रियता र नीतिगत गहिराइ

डिजिटल युगमा लोकप्रियता छिट्टै निर्माण हुन्छ, तर राज्य सञ्चालन लोकप्रियतामा होइन, नीतिगत स्पष्टता, संस्थागत समझ र कार्यान्वयन क्षमतामा आधारित हुन्छ। भावनात्मक नारा र क्षणिक चर्चा चुनावी लाभका साधन हुन सक्छन्, तर दीर्घकालीन शासनका आधार होइनन्। प्रधानमन्त्रीले जनतासँग संवाद गर्न सक्नुपर्छ, तर भीडको मनोविज्ञानमा बहकिनु हुँदैन। लोकप्रियता र नीतिगत गहिराइबीच सन्तुलन कायम गर्न सक्ने नेतृत्व नै आजको आवश्यकता हो।

प्राविधिक दक्षता र राजनीतिक वैधता

हालका वर्षहरूमा प्राविधिक दक्ष व्यक्ति र राजनीतिक रूपमा खारिएका नेताबीचको बहस तीव्र बनेको छ। प्रशासनिक क्षमता प्रभावकारी शासनको आधार हो, तर लोकतन्त्रमा राजनीतिक वैधता, संसदसँग काम गर्ने क्षमता र सहमति निर्माण गर्ने सीप त्यत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ। त्यसैले प्रधानमन्त्री न त केवल प्रशासक मात्र हुन सक्छ, न त सत्ता–चतुर राजनीतिज्ञ। ऊ नीति, प्रशासन र राजनीति तीनै क्षेत्रको सन्तुलित समझ भएको समन्वयकारी नेतृत्व हुनुपर्छ।

विश्वासको संकट र नैतिक नेतृत्व

आज नेपाली राजनीतिले भोगिरहेको सबैभन्दा गहिरो संकट भनेको जनविश्वासको क्षय हो। भ्रष्टाचारका आरोप, नीतिगत अस्थिरता र सत्ताकेन्द्रित स्वार्थले राजनीतिप्रतिको भरोसा कमजोर बनाएको छ। यस्तो अवस्थामा प्रधानमन्त्रीको विश्वसनीयता भाषण र घोषणाले होइन, आचरण, निर्णय र जवाफदेहिताले मापन हुन्छ। जनताले पूर्णतया त्रुटिरहित नेता खोजिरहेका छैनन्, तर गल्ती स्वीकार गर्ने र सुधार गर्ने इच्छाशक्ति भएको नेतृत्व अवश्य खोजिरहेका छन्।

निष्कर्ष: व्यक्ति होइन, मापदण्ड केन्द्रमा

अन्ततः नेपालको बहस 'को प्रधानमन्त्री बन्छ?' भन्नेभन्दा पनि 'प्रधानमन्त्री बन्ने मापदण्ड के हो?' भन्नेमा केन्द्रित हुनुपर्छ। मापदण्डविहीन नेतृत्व परिवर्तन केवल पात्र फेरिने प्रक्रिया मात्र हुन्छ, दिशाबदल होइन। आजको नेपाललाई सुधारको स्पष्ट दृष्टि भएको, लोकतान्त्रिक मूल्यप्रति प्रतिबद्ध, युवाको आवाज सुन्ने तर भावनामा नबग्ने, अनुभवसहित आत्मालोचन गर्न सक्ने र लोकप्रियतासँगै नीतिगत गम्भीरता बोकेको प्रधानमन्त्री आवश्यक छ।

यदि नेपाली राजनीति यस मापदण्डतर्फ उन्मुख हुन सक्यो भने, नेतृत्व गर्ने व्यक्ति जो भए पनि देश सही दिशातर्फ अघि बढ्न सक्छ। अन्यथा, अनुहार फेरिए पनि प्रणाली उही रहन्छ र परिणाम पनि दोहोरिरहन्छ।