Blog Details
- Home
- Blog Details
शीर्षक: किरात याक्थुङ चुम्लुङको संस्थागत सुदृढीकरणका लागि विश्व सम्मेलनको ऐतिहासिक आवश्यकता
सारांश
किरात याक्थुङ चुम्लुङ याक्थुङ (लिम्बू) समुदायको सांस्कृतिक, भाषिक र सामाजिक पहिचानको संरक्षण तथा प्रवर्द्धनका लागि क्रियाशील संस्था हो। तर पछिल्लो समय संस्थाभित्र देखा परेका नीतिगत अस्पष्टता, संवादहीनता, निर्णय प्रक्रियाको अपारदर्शिता, सदस्यको मूल्यहीनता र प्रवासी अनुभवको उपेक्षा जस्ता समस्याले संस्थाको उद्देश्यप्रति प्रश्न उठाएको छ। यस्ता चुनौतीहरूको दीर्घकालीन समाधानका लागि एक समावेशी, पारदर्शी र प्रतिनिधिमूलक विश्व सम्मेलनको आयोजना ऐतिहासिक आवश्यकता बनेको छ।
१. प्रस्तावना
१९८९ मा स्थापना भएको किरात याक्थुङ चुम्लुङले याक्थुङ समुदायको सामाजिक एकता, भाषिक सशक्तिकरण, सांस्कृतिक पुनर्जागरण र संस्थागत पहिचानलाई सुदृढ बनाउने लक्ष्य लिएको छ। तर हाल देखिएको संस्थागत संरचनाको जटिलता, प्रवासी नेतृत्वको पुनर्संलग्नता नहुनु, साधारण सदस्यहरूमा बढ्दो疎ता, र विचार प्रक्रियाको अनौपचारिकता संस्थाको भविष्यप्रति गम्भीर चिन्ता उत्पन्न गराइरहेको छ।
२. समस्या पहिचान: २.१ लिपि सम्बन्धी विवाद
सिरिजंगा लिपि याक्थुङ समुदायको मौलिक पहिचानको मेरुदण्ड हो। तर हालै ‘किरात लिपि’ को वैधानिक नामकरणका विषयमा निर्णय संस्थाको आन्तरिक सहमतिबिनै गरिएको भन्ने आरोप लागिरहेको छ। यसले समुदायमा असहमति र अन्योल उत्पन्न गराएको छ। यस्ता विषयमा वैज्ञानिक, भाषिक तथा ऐतिहासिक प्रमाणको आधारमा सामूहिक निर्णय आवश्यक छ।
२.२ राजनीतिक आरोप–प्रत्यारोप: प्रदेश १ को नामाकरण सन्दर्भमा चुम्लुङबाट ‘किरात प्रदेश’ पक्षमा देखिएको सक्रियता संस्थाको तटस्थ सांस्कृतिक चरित्रमाथि प्रश्न उठाउने विषय बनेको छ। राजनीतिक रूपमा पूर्वनिर्धारित विचारले संस्थाको व्यापक स्वीकार्यता कमजोर हुन सक्छ।
२.३ संस्थागत संरचना र समावेशी प्रतिनिधित्वको संकट: देश तथा विदेशमा फैलिएका शाखाहरूबीचको समन्वयहीनता, अधिकार प्रत्यायोजनको अस्पष्टता र वैधानिक ढाँचाको कमजोर अभ्यास संस्थाको संगठनात्मक बललाई कमजोर पार्ने कारक बनेको छ। विशेषगरी प्रवासी शाखाहरूको निर्णय प्रक्रियामा सीमित सहभागिता र संस्थाबाट अनुभूतिको दूरी संस्थाको विश्वसनीयता र समावेशीपनमा प्रश्न उठाउँछ।
३. सदस्यहरूको मूल्यहीनता र प्रवासी अनुभवको उपेक्षा: एक गम्भीर चुनौती
३.१ संस्थाका सदस्यहरूको मूल्यहीनता सम्बन्धी चिन्ता: संस्थाका सदस्यहरू संस्थाको मेरुदण्ड हुन्। तर पछिल्ला गतिविधिहरूले उनीहरूलाई उपेक्षा गरिएको महसुस भइरहेको छ। महाधिवेशन वा साधारण सभाजस्ता प्रमुख कार्यक्रममा पूर्व जानकारी नदिइनु, औपचारिक आमन्त्रणको अभाव, र उनीहरूको उपस्थिति तथा विचारप्रति बेवास्ता गर्नु संस्थाप्रति असन्तुष्टि बढाउने कारक बनेका छन्।
त्यसैगरी, अधिवेशनहरूमा गरिने नीतिगत निर्णयहरू सदस्यहरूबिना, पूर्वनिर्धारित र अपारदर्शी प्रक्रियाबाट लिइनु लोकतान्त्रिक अभ्यासविरुद्ध देखिएको छ। यो प्रवृत्तिले संस्थाको आन्तरिक स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पारिरहेको छ।
३.२ प्रवासी चुम्लुङ पदाधिकारीहरूको भूमिकासम्बन्धी नीति अस्पष्टता: विदेशस्थित याक्थुङ चुम्लुङ शाखामा नेतृत्वदायी भूमिका निर्वाह गरेका पदाधिकारीहरू स्वदेश फर्किएपछि पुनःसंलग्न हुन चाहँदा, जिम्मेवारी तोक्ने स्पष्ट संरचना नभएको देखिन्छ। न त योग्यताको मापदण्ड बनाइएको छ, न त अनुभवलाई मान्यता दिने नीति निर्माण भएको छ।
यसले दक्ष र अनुभवी सदस्यहरूको योगदानलाई बाधा पुर्याइरहेको छ। नेपालस्थित जिल्ला शाखा वा केन्द्रस्तरमा यस्ता सदस्यहरूलाई प्रभावकारी रूपमा समाहित गर्ने नीतिगत स्पष्टता अत्यावश्यक बनिसकेको छ।
४. विश्व सम्मेलनको ऐतिहासिक आवश्यकता
४.१ उद्देश्य र औचित्य: एक समावेशी, प्रतिनिधिमूलक र पारदर्शी प्रक्रियाबाट आयोजना गरिने विश्व सम्मेलनबाट निम्न विषयहरूमा सामूहिक मार्गचित्र निर्माणको अपेक्षा गर्न सकिन्छ:
संस्थाको नाम, लिपि र संरचना सम्बन्धी स्पष्ट नीति निर्माण विधिको पालना सुनिश्चित गर्दै लोकतान्त्रिक अभ्यासको सुदृढीकरण सदस्यहरूको सहभागिता सुनिश्चित गर्ने तवरबाट विधि पारदर्शिता ल्याउने केन्द्र, जिल्ला र प्रवासी शाखाहरूबीचको कार्यविभाजन स्पष्ट पार्दै दीर्घकालीन सहकार्यको बाटो खोल्ने
४.२ प्रस्तावित कार्यसूची
(क) संस्थाको नामबारे बहस: ‘किरात याक्थुङ चुम्लुङ’ नाम निरन्तरता दिने वा महासंघीय स्वरूपमा पुनःसंरचना गर्ने।
(ख) लिपि नीति निर्माण: सिरिजंगा लिपिको पुनःमान्यता र वैधानिक संरक्षण।
(ग) वैधानिक संशोधन र संघीय ढाँचा निर्माण: प्रवासी शाखासहित महासंघीय ढाँचामा कार्यविभाजन र अधिकार प्रत्यायोजन।
५. कार्यान्वयनका प्राथमिकता क्षेत्रहरू
५.१ सम्पूर्ण शाखा विवरण अद्यावधिक: देश–विदेशका शाखाहरूको वैधानिकता, कार्यसमिति र सदस्य विवरण व्यवस्थित रूपमा संकलन गर्नुपर्छ।
५.२ विषयगत कार्यदल गठन
नाम, लिपि, विधान र प्रतिनिधित्वजस्ता प्रमुख विषयहरूमा विशेषज्ञ र सरोकारवाला समावेश गरेर कार्यदल गठन गर्नु आवश्यक छ।
५.३ सम्मेलनको मिति, स्थान र कार्यसूची सार्वजनिक
सम्मेलन पारदर्शी र समावेशी बनाउन परामर्शदातृ प्रकृयामार्फत सार्वजनिक रूपमै सम्पूर्ण प्रक्रिया सञ्चालन गर्नु पर्छ।
६. निष्कर्ष
किरात याक्थुङ चुम्लुङको विगत गौरवशाली भए पनि वर्तमान चुनौतीहरूले संस्थालाई निर्णायक मोडमा ल्याइसकेको छ। सदस्यहरूको मूल्य र प्रवासी अनुभवी नेतृत्वको प्रभावकारी उपयोगबिना संस्थागत विकास सम्भव छैन। प्रस्तावित विश्व सम्मेलन केवल सभा होइन, यो याक्थुङ समुदायको भविष्यको दिशानिर्देशन गर्ने ऐतिहासिक हस्तक्षेप बन्न सक्छ।
७. सिफारिसहरू
सम्मेलनमा महिला, युवा तथा प्रवासी अनुभवी नेतृत्वको अनिवार्य सहभागिता सुनिश्चित गरिनुपर्छ।
सबै निर्णयहरू पारदर्शी ढंगले सार्वजनिक गरिनुपर्छ।
सम्मेलनपछिको कार्यान्वयन सुनिश्चित गर्न स्पष्ट कार्ययोजना र निगरानी संयन्त्र बनाइनुपर्छ।
